Warping: baskının kenarları neden kalkar, nasıl önlenir?

Baskı ilk yarım saatte kusursuz görünüyor. Sonra bir köşe tabladan hafifçe ayrılıyor, birkaç katman sonra parçanın altı bir kâse gibi kavisleniyor. Bazen köşe öyle yükseliyor ki nozül ona çarpıyor ve parça tabladan tamamen kopuyor. Bu, kenar kalkması ya da yaygın adıyla warping’dir ve en çok büyük, düz tabanlı parçalarda görülür.

Kısa yanıt: plastik soğurken çeker ve dış kenarlar ortadan hızlı soğuduğu için oluşan gerilme köşeleri yukarı çeker. Bu yazı, gerilmeyi azaltan ve tutunmayı artıran adımları ucuzdan pahalıya sıralıyor. Diğer baskı kusurları için baskı sorunları sayfasına bakabilirsiniz.

Neden olur?

Prusa’nın açıklamasına göre kenar kalkması çoğunlukla nozülün eritme sıcaklığı ile ortam sıcaklığı arasındaki ani farktan doğar: plastik çeker ve büker. Amaç parçanın aldığı bu termal şoku azaltmaktır. Prusa, daha az bükülmenin daha az iç gerilme ve daha sağlam parça anlamına geldiğini de ekliyor.

Bambu Lab aynı olayı iki biçimde tarif ediyor:

• İlk katmanda bükülme: Parçanın dış kenarları ortasından hızlı soğur; ısıl çekme gerilmesi ilk katmanın köşelerini yukarı çeker. Ağır durumda parça tabladan ayrılır ya da çöker.
• Destek arayüzünde bükülme: Destekli modellerde parça ile destek arasındaki temas kolay sökülsün diye bilerek zayıf tutulur. Bu bağ soğuma gerilmesine dayanamazsa desteklenen bölge yukarı kıvrılır ya da destekten ayrılır.

Gerilmeyi büyüten ya da tutunmayı zayıflatan etkenler şunlar:

1. Malzeme. Prusa’ya göre sorun en çok PC Blend, ASA ve ABS gibi yüksek sıcaklık malzemelerinde çıkar.
2. Kirli ya da yanlış tabla. Yağlı yüzey tutunmayı düşürür. Bambu Lab, dilimleyicide yanlış tabla türü seçilirse tabla sıcaklığının düşük kalıp warping’e yol açabileceğini yazıyor.
3. Soğutma ve hava akımı. Parçaya doğrudan üfleyen soğuk hava yerel soğumayı ve çekmeyi hızlandırır. Prusa, açık pencerenin ya da yakındaki klimanın warping’i artırdığını belirtiyor.
4. Zayıf ilk katman. Bambu Lab’a göre ilk katman çizgileri seyrek ve tablaya bastırılmamışsa taban iyi tutunmaz ve kalkmaya yatkın olur.
5. Nem. Bambu Lab, PETG gibi nem çeken filamentlerin nemlenince ekstrüzyonda kararsızlaştığını, zayıf yapışma ve warping’e daha yatkın olduğunu yazıyor.

Adım adım çözüm

1. Tablayı yağdan arındırın. Prusa her baskıdan önce yüzeyi %90 ve üzeri izopropil alkolle silmeyi öneriyor; Bambu Lab ise tablayı ılık su ve bulaşık deterjanıyla yıkayıp kurutmayı ve temizledikten sonra baskı yüzeyine çıplak elle dokunmamayı söylüyor. Tabla sıcakken çalışıyorsanız önce soğumasını bekleyin.
2. Dilimleyicideki tabla türünü gerçek tablanızla eşleştirin. Bambu Lab’a göre aynı filament için tabla sıcaklığı seçilen tabla türüne göre değişir; yanlış tür seçilirse sıcaklık düşük kalabilir ve yüzey dokusu farkı Z ofsetini de etkiler. Malzemenin hazır profiliyle başlayın: Prusa da kendi dilimleyicisinin malzeme profillerinin her malzeme için ayarlanmış olduğunu hatırlatıyor.
3. İlk katmanı kontrol edin (ayrıntısı ilk katman rehberinde). Katman düz, iyi bastırılmış ve çizgileri kesintisiz olmalı. Prusa tutunmayı artırmak için Z yüksekliğini biraz düşürmeyi öneriyor ama uyarıyor: ilk katmanı fazla ezmeyin; PETG ve PC’de yapışma fazla güçlü olup PEI yüzeye zarar verebilir.
4. İlk katmanlarda soğutmayı kapatın. Bambu Lab, No cooling for first X layers değerini 3 yapmayı ve fan hızını 0’a almayı öneriyor; PLA, PETG ve TPU gibi yaygın filamentlerde ilk üç katmanın genelde soğutmaya ihtiyaç duymadığını, yavaş soğumanın tutunmayı iyileştirdiğini yazıyor.
5. Ortam sıcaklığını sabitleyin. Yazıcıyı pencere ve klimadan uzak tutun. Prusa, sürekli yüksek sıcaklık malzemesi basıyorsanız kapalı kabin (enclosure) düşünmenizi öneriyor; PLA ve PETG için ise kabinin iyi bir fikir olmayabileceğini, çünkü bu malzemelerin bol soğutma istediğini ekliyor.
6. Köşeleri güçlendirin. Kenar (brim) tabanın tabla ile temas alanını büyütür. Bambu Studio’da brim türünü Painted yapıp brim kulakları (brim ears) aracıyla yalnız kalkmaya yatkın keskin köşeleri kaplayabilirsiniz. Prusa, brim yetmezse sorunlu bölgeye birkaç katman yüksekliğinde küçük bir silindir gibi ek bir geometri eklemeyi öneriyor; sonradan kolayca sökülür.
7. Yüksek sıcaklık malzemesinde ısıyı parçanın etrafında tutun. Prusa, ABS, ASA ve PC Blend için parçanın çevresine basılan bir etek (draft shield) ile ısıyı korumayı, birkaç parçayı birlikte basmayı, sorunlu parçayı tablanın ortasına doğru yerleştirmeyi ve baskı hızını düşürmeyi öneriyor. Yavaş baskı katmanların daha iyi kaynaşmasına ve parçanın daha az bükülmesine yardım eder.

Soğutmayı doğru ayarlamak

Soğutma iki yönlü bir ayardır ve en çok burada yanlış yapılır. Prusa’ya göre PLA ve PETG bol soğutma ister: köşeler kalkıyorsa baskı fanının çalıştığını, fan kanalının tıkalı ya da erimiş olmadığını kontrol edin ve fan hızını artırmayı deneyin. Ama aynı kaynak, fazla fanın bütün parçayı bükebileceğini ve katmanlar arası bağı zayıflatabileceğini de yazıyor; hedef parçayı ne çok hızlı ne çok yavaş soğutmaktır. Fanı artırdıktan sonra katman bağı zayıflar ya da parça çatlarsa Prusa nozül sıcaklığını yükseltmeyi öneriyor. ABS ve PC Blend gibi az soğutma isteyen malzemelerde dik çıkıntılar ve küçük parçalar bükülüyorsa düşük fan (%10–20) denenebilir.

Bambu Lab, P2S ve X2D’deki uyarlanabilir hava akışı sisteminin soğutma modunda kabine soğuk hava çektiğini ve bu hava doğrudan parçaya çarparsa warping’i artırabileceğini yazıyor. Bu yazıcılar için basılabilir bir hava yönlendirici (air deflector) yayımlamış; yalnız PETG basarken ya da ana malzeme PETG, destek PLA olduğunda yönlendirme konumuna alınmasını öneriyor. Aynı kaynak bu yazıcılarda yardımcı parça soğutma fanını yaklaşık %20–30 azaltmayı ya da %40–50 civarına ayarlamayı öneriyor.

İpuçları

• Yapıştırıcıyı soğuk tablaya ince sürün. Prusa’ya göre ince bir glue stick katmanı hem tutunmaya yardım eder hem de yüzeyi aşınmaya karşı koruyan bir ayırıcı olur.
• Filamentin nemini dışlayın. PETG kalkıyor ve yüzeyde kabarcık, çıtırtı da varsa sorun nem olabilir; belirtiler nemli filament rehberinde, kurutma yöntemleri filament kurutma yazısında.
• Malzeme seçimini parçaya göre yapın. Büyük düz bir parçayı kabinsiz basacaksanız bükülmeye yatkın malzemeler zorlayıcı olur; malzemelerin farkı için PLA, PETG, ABS, ASA karşılaştırmasına bakın.
• Destekli bölgedeki kalkmayı ayrı düşünün. Bambu Lab, kalkmaya yatkın köşelere destek boyama ile elle destek eklemeyi öneriyor.

Warping’i yenmek, büyük parçaları tek seferde ve ölçüsünde teslim edebilmek demektir. Yazıcınız varsa ve bu bilgiyle başkalarının parçalarını basmak istiyorsanız üretici ağına katılın; parçanızı kendiniz basmakla uğraşmak istemiyorsanız teklif alın.