Eksik ekstrüzyon (under-extrusion): ince ve boşluklu katmanlar

Parçanın duvarlarında ışığı geçiren aralıklar var, üst yüzey dolmamış, çizgiler birbirine değmiyor. Elinde biraz zorladığında parça katmanlarından ayrılıyor. Prusa’nın tarifiyle bu eksik ekstrüzyon (under-extrusion): katmanlarda malzeme eksiktir ve eksik ekstrüde edilmiş katmanlı parçalar kırılgan olur, kolayca dağılır.

Kısa yanıt: nozülden yazılımın beklediğinden daha az plastik çıkıyor. Prusa yazıcının nozülden gerçekte ne kadar filament çıktığına dair bir geri bildirimi olmadığını, bu yüzden açığın sessizce oluşabileceğini hatırlatıyor. Bu yazı nedenleri tek tek eleyen bir sıra veriyor. Diğer kusurlar için baskı sorunları sayfasına bakabilirsin.

Güvenlik: Bambu Lab, elektroniğe ve kafa kablolarına yapılan işler dahil her bakımdan önce yazıcıyı kapatıp güç kaynağından ayırmayı vurguluyor; açık yazıcıda sıcak ucu sökmek kısa devreye ve elektronik hasara yol açabilir. Isıtma gerektiren adımlarda sıcak uca dokunma.

Neden olur?

Prusa önce son zamanlarda yazıcıda bir değişiklik yapıp yapmadığını (ya da uzun süredir bakım yapmadığını) düşünmeni öneriyor; suçlu çoğu zaman oradadır. Yaygın nedenler:

1. Nozül tablaya fazla yakın. Prusa’ya göre nozül tablaya fazla yakınsa filamentin çıkışı engellenir. Belirti: sorun ilk katmanda.
2. Dilimleyici ayarları. Her profil sıcaklığı, hızı ve ne kadar filament ekstrüde edileceğini belirler. Yanlış profil katmanlarda ve katmanlar arasında boşluk bırakır.
3. Nozül. Yanlış takılmış nozül hem tıkanmaya hem sızıntıya yol açar; kısmi tıkanma çizgileri kesik bırakır.
4. Ekstruder dişlileri. Kirli ya da hizası kaymış dişli filamenti itemez; Prusa’ya göre ekstruder baskı kolunun (idler) vidası fazla gevşek ya da fazla sıkıysa eksik ekstrüzyon olur.
5. Yetersiz sıcak uç soğutması. Prusa, soğutma yetmezse filamentin nozülden çok uzakta erimeye başlayabildiğini yazıyor. Kabin içi fazla sıcaksa ısı tırmanması (heat creep) olur.
6. Filament. Fazla düşük ya da fazla yüksek sıcaklık, düzensiz çap ve nem. Prusa nemli filamentin baskıyı olumsuz etkilediğini, özellikle PETG ve çözünür filamentte belirgin olduğunu yazıyor.

Bambu Lab ekstrüzyon hatasının belirtilerini şöyle sayıyor: nozülden hiç filament çıkmaması, akışın belirgin biçimde azalması ya da kesik kesik olması, ilk katmanın düzgün serilememesi, havaya baskı, ekstruderden gelen tıklama sesi ve baskı sonrası modelin bazı bölümlerinde filament eksikliği.

Adım adım çözüm

1. Yazıcının hata mesajlarına bak. Bambu Lab, ekrandaki yardım (Assistant) sayfasında bir HMS hatası olup olmadığını kontrol etmeyi öneriyor; ilgili anahtar sözcükler sıcak uç soğutma fanı hız anormalliği ve ekstruder motoru aşırı yükü. Prusa yazıcıları da fan kontrolü kapatılmadıysa dönmesi gereken fan dönmüyorsa hata verir.
2. Sorunun ilk katmanda mı, sonraki katmanlarda mı olduğunu ayır. Bambu Lab, filamenti elle ekstrüde ederek denemeyi öneriyor: nozülü filamentin istediğinden biraz yüksek bir sıcaklığa getir (PLA için örnek 250 °C) ve ekranda ekstrüde et. Filament kesintisiz ve düz bir çizgi hâlinde akıyorsa sorun büyük olasılıkla ilk katmanın fazla alçak olmasıdır; akmıyorsa sorun ekstrüzyon hattındadır.
3. İlk katmanı yeniden kalibre et. Prusa, yapışmazlığı ilk katmanı ezerek telafi etmemeyi ve yazıcıyı taşıdığında, nozül değiştirdiğinde ya da tabla yüzeyini değiştirdiğinde (kalınlık farkı yüzünden) ilk katman kalibrasyonunu yeniden yapmayı öneriyor.
4. Hazır profile dön. Prusa, başlangıç noktası olarak yazıcın, filament türün ve nozül çapın için hazırlanmış hazır filament profillerini kullanmayı öneriyor. Profilin hiçbir ayarını bilmeden değiştirmediğinden emin ol.
5. Nozülü kontrol et. Nozülü söktüysen doğru takıldığından emin ol: Prusa’ya göre nozül sıcakken sıkılmalı ve nozül ile ısıtıcı blok arasında boşluk kalmalı. Takılış doğruysa soğuk çekme çoğu zaman tıkanmayı giderir; yöntemler nozül tıkanması yazısında.
6. Dişlileri ve gerilimi kontrol et. Yazıcı kapalı ve soğukken dişlilerde kir ve hizasızlık ara; ekstruder baskı kolunun gerilimini üreticinin önerdiği konuma getir.
7. Sıcak uç soğutmasını kontrol et. Ekstruder fanının doğru yönde takılı olduğunu ve bir filament parçası ya da kirle tıkanmadığını gör. Kabinde basıyorsan iç sıcaklığın fazla yükselmediğinden emin ol.
8. Filamenti ele. Filament profilde yoksa Prusa baskı sıcaklığını ±5–15 °C aralığında denemeyi öneriyor. Filamenti kuru tut; nem şüphesinde filament kurutma rehberini uygula.

Nozül ve malzeme uyumu

Eksik ekstrüzyonun gözden kaçan bir nedeni nozül ile filamentin uyuşmamasıdır. Prusa’nın uyarıları:

Durum	Prusa’nın önerisi
Sertleştirilmiş ya da paslanmaz çelik nozül	Sıcaklığı genelde 5–10 °C artır; ipliklenme artabilir
Ahşap ya da metal parçacıklı filament	0,4 mm’den küçük nozül çoğunlukla uygun değil
Woodfill gibi kompozit	En az 0,6 mm nozül, 0,2 mm katman yüksekliği
Kevlar ya da karbon fiber katkılı	Sertleştirilmiş nozül şart
0,1 mm nozül	Deneysel; her filamentle çalışmaz

Sorun sürerse Prusa nozülü orijinal 0,4 mm pirinç nozülle değiştirip farkı görmeyi öneriyor.

Bakımdan sonra başladıysa

Prusa’nın ilk sorusu “yakın zamanda ne değişti?” olduğu için bakım sonrası başlayan eksik ekstrüzyon ayrı bir kontrol listesi hak ediyor. Nozül değiştirdiysen ya da sıcak ucu söktüysen Prusa ekstruderi ve sıcak ucu hasar açısından incelemeyi öneriyor: ısıtıcı elemanın ve termistörün kablolarında ezilme, bazı sıcak uç tiplerinde eğilmiş bir ısı kırıcı (heatbreak). Yazıcıyı taşıdıysan, nozülü değiştirdiysen ya da dokulu tabladan pürüzsüz tablaya geçtiysen ilk katman kalibrasyonunu baştan yap; Prusa tabla kalınlıklarının farklı olduğunu hatırlatıyor.

Soğutma tarafında bir doğrulama da kolay: Prusa’ya göre sıcak uç fanı nozül 50 °C’nin üstüne ısıtıldığında her zaman döner. Nozülü ısıttığında fan dönmüyorsa ya da bir filament ipliği fanı kilitlemişse filament erime bölgesinden önce yumuşar ve akış azalır. Bu kontrolleri yaparken fanın ve kanalın içine el sokmadan önce yazıcıyı kapat.

İpuçları

• TPU yüklerken acele etme. Bambu Lab, TPU kullanırken yükleme düğmesine en çok üç kez basmayı ve boşaltma düğmesine art arda hızla basmamayı, aksi hâlde filamentin sıkışıp dolaşabileceğini yazıyor.
• Filament çapını kumpasla ölç. Prusa’ya göre kalite ya da ahşap gibi katkılar yüzünden kalınlığı değişen filament, ekstrüde edilen hacimde beklenmedik değişikliklere yol açar; sektör standardı çap sapması ±0,05 mm. Makaranın birkaç noktasında ölçüp karşılaştır.
• Yalnız köşelerde ince çizgi görüyorsan sorun genel akış değil basınç gecikmesi olabilir; akış dinamiği kalibrasyonu yazısına bak.
• Kırılgan parça bir uyarıdır. Katmanlar elde ayrılıyorsa eksik ekstrüzyon katmanlar arası bağı zayıflatıyor demektir; ilk katmanda tutunma sorunun varsa ilk katman rehberine de bak.

Her parçayı tam dolu ve ölçüsünde basmak, başkası için üretenin ilk sözüdür. Yazıcın varsa üretici ağına katıl; parçanı uğraşmadan bastırmak istiyorsan teklif al.