Nozül tıkanması: belirtiler ve güvenli açma yöntemi

Baskı sürerken çizgiler incelmeye, katmanlarda boşluk açılmaya başlıyor. Ekstruderden tık tık bir ses geliyor, filament yükleyince nozülden ya hiç plastik çıkmıyor ya da çıkan ip nozülün ucuna kıvrılıp yapışıyor. Bunlar nozülün kısmen ya da tamamen tıkandığının işaretleri.

Kısa yanıt: tıkanmayı önce belirtiden tanıyın, sonra en hafif yöntemden başlayın: iğne, yeni filamenti itme, soğuk çekme (cold pull). Bu yazı belirtileri, yöntemleri ve sıcak uçla çalışırken uyulması gereken güvenlik kurallarını veriyor. Diğer kusurlar için baskı sorunları sayfasına bakabilirsiniz.

Güvenlik: Bu yöntemlerin çoğu nozülü ısıtmayı gerektirir. Prusa, yazıcı sıcakken sıcak uca dokunmamayı, ısınan parçaların ciddi yanığa yol açabileceğini ve nozülü yalnız yazıcının menüsünden ısıtmayı vurguluyor. Malzeme aniden akabileceği için koruyucu eldiven kullanın. Söküm gerektiren işlemlerde yazıcı soğuk ve kapalı olmalı.

Neden olur?

Prusa’ya göre filament normalde sıcak uca itilir, erir ve nozülden çıkar. Nozül hasarlıysa ya da filamentte yabancı madde varsa malzeme sıcak uçta takılır. Nedenler ve tanıdık belirtileri:

1. Kısmi tıkanma. Yazıcı bir miktar filament itebilir ama yetmez: Prusa’ya göre görünür boşluklar ve eksik katmanlar oluşur. Erken işaret, filamentin düzensiz çıkması, kıvrılması ve nozüle yapışmasıdır.
2. Tam tıkanma. Filament yükleme sırasında nozülden hiç çıkmaz. Prusa, önce filamentin ekstruder dişlisini geçip geçmediğine, sonra nozülden çıkıp çıkmadığına bakmayı öneriyor.
3. Dişlide birikinti. Zamanla dişli oluklarında filament tozu birikir ve ekstrüzyon yetersiz kalır. Prusa’ya göre hafif tıklama sesi daha çok dişliyi, yüksek tıklama sesi tıkalı ya da deforme olmuş nozülü işaret eder. Dişliler tıklarken filamenti öğütür.
4. Isı tırmanması (heat creep). Prusa, PLA gibi düşük sıcaklık malzemelerini tamamen kapalı kabinde ya da çok sıcak bir odada basmanın ısının sıcak uçtan yukarı tırmanmasına yol açabileceğini yazıyor: filament erime bölgesine ulaşmadan yumuşar, şişer ve tıkar.
5. Nemli ya da kalitesiz filament. Prusa’ya göre ıslak filament şişer, kabarcık ve buhar cebi yapar; kalitesiz filamentin düzensiz çapı ve yabancı maddesi dişliyi ya da nozülü tıkayabilir.
6. Yanlış profil. Yüksek akışlı (HF) nozülde standart profil kullanmak ya da tersi, Prusa’ya göre hacimsel akış hesabını bozar ve ciddi eksik ekstrüzyona ya da tıkanmaya yol açabilir.

Adım adım çözüm

1. Filamenti boşaltın ve tamamen çıkarın. Prusa, bunu yapamıyorsanız daha ciddi bir sorun olabileceğini söylüyor. Filament koptuysa ekstruderin altında, tüpün üstünde dışarı çıkan bir uç kalıp kalmadığına bakın.
2. Dişlileri temizleyin. Dişli oluklarındaki filament tozunu basınçlı havayla, pirinç bir fırçayla ya da kürdanla temizleyin. Bu işlemi yazıcı soğukken yapın.
3. Kısmi tıkanmada nozülü alttan iğneyle açın. Nozülü yazıcının menüsünden, basacağınız filamentin sıcaklığına ısıtın. Prusa, filamenti yükledikten sonra 0,3–0,35 mm’lik ince bir teli ya da akupunktur iğnesini nozüle alttan 1–2 cm kadar sokmayı, sonra yükleme yapıp nozülün filamenti gerçekten itip itmediğini kontrol etmeyi ve bunu birkaç kez tekrarlamayı öneriyor. Bu yöntem yüksek akışlı nozüllere uygulanmaz.
4. Akış gelmiyorsa yeni filamenti itin. Prusa, PLA kullandıysanız nozülü 260 °C’ye, PETG ya da ASA gibi daha yüksek sıcaklık malzemeleri kullandıysanız 280 °C’ye ayarlamayı, sıcaklığa ulaşınca 2 dakika beklemeyi ve yaklaşık 40 cm PLA’yı ekstrudere elle itmeyi öneriyor. Filament akarsa tıkanma açılmış olabilir; birkaç yükleme ya da deneme baskısıyla doğrulayın.
5. Soğuk çekme yapın. Bambu Lab’ın PLA örneği: nozülü filamentin normal baskı sıcaklığının biraz üstüne (PLA için 230 °C) ısıtın ve nozülden filament çıkana kadar ekstrüde edin. Sonra sıcaklığı 70 °C’ye ayarlayın; 200 °C’nin altına inince her 2–3 saniyede bir ekstrüde düğmesine basın ve ekstruder adım kaçırmaya başlayınca durun (PLA’da genelde 150 °C civarı). 70 °C’ye inince geri çekmeye başlayın ve filamenti zorlamadan yukarı doğru yardım ederek çıkarın.
6. Ucu inceleyin ve gerekirse tekrarlayın. Bambu Lab’a göre başarılı bir soğuk çekmede filamentin ucu nozülün iç ucuna benzeyen hafif bir koni biçimini alır. Uçta siyah toz ya da kalıntı noktaları görürseniz filament temiz çıkana kadar işlemi birkaç kez tekrarlayın.
7. Hiçbiri işe yaramazsa nozülü değiştirin (Bambu Lab’da nozül değiştirme). Prusa’ya göre yeni filamenti itmek akışı geri getirmiyorsa tıkanma büyük olasılıkla nozül ucundan daha yukarıdadır ve nozülün değişmesi gerekir; bu durumda soğuk çekmenin de başarılı olma şansı düşüktür.

Hangi yöntem ne zaman?

Prusa yöntem seçimini tek bir soruya bağlıyor: filamenti en azından kısmen yükleyip boşaltabiliyor musunuz, yoksa yazıcı filamenti hiç oynatmıyor mu? Aşağıdaki tablo iki kaynağın önerilerini bu soruya göre sıralıyor:

Durum	İlk deneme	Sonraki adım
Filament çıkıyor ama kesik ve kıvrık	İğneyle alttan temizlik	Soğuk çekme
Hafif tıklama, çizgi ince	Dişli temizliği	Soğuk çekme
Yüksek tıklama, akış yok	Yeni filamenti itme	Nozül değişimi
Filament tüpte kopmuş	Pense ile çekme	Soğuk çekme
Yüksek akışlı nozül	Yeni filamenti itme	Soğuk çekme (varsa otomatik)

Prusa ayrıca soğuk çekmenin, yeni filamenti itme yöntemi akışı geri getiremediyse pek başarılı olmayacağını ama yine de denenmesini, yazıcınızda varsa otomatik soğuk çekmenin kullanılmasını öneriyor. Bambu Lab de hotend içinde bir tıkanma varsa bu tıkanma giderilmeden soğuk çekmenin yapılamayabileceğini hatırlatıyor.

Filament kopup içeride kaldıysa

Ekstruderi açtığınızda nozül tüpünün üstünde biraz filament görünüyorsa Prusa ayrı bir yöntem öneriyor: sıcak uç 280 °C’deyken filamenti sivri uçlu bir pense ile sıkıca tutun ve azar azar yukarı çekerek tüpten tamamen çıkarın. Bu işe yararsa ardından soğuk çekme yapmayı öneriyor. Pense sıcak uca yakın çalışır; eldiven kullanın ve sıcak parçalara dokunmayın.

İpuçları

• Malzeme değiştirirken soğuk çekme yapın. Bambu Lab, soğuk çekmeyi zaman zaman ve özellikle bir filament türünden diğerine geçerken öneriyor. Normal filamentten TPU’ya geçerken önemlidir: esnek TPU, sıcak uçta kalan filamenti itemeyebilir ve tıkanmaya yol açabilir.
• PLA basarken kabini havalandırın. Prusa, PLA basarken kabin kapaklarını ya da üst havalandırmayı açmayı öneriyor; ısı tırmanmasını önler.
• Filamenti kuru saklayın. Prusa nemlenen filamentin tıkanmaya katkı yaptığını yazıyor; belirtiler nemli filament rehberinde, yöntemler filament kurutma yazısında.
• Tıkanma ilk katmanı da bozar. Tablaya tutunmayan ince çizgiler görüyorsanız ilk katman rehberine de bakın.

Tıkanmayı erken tanımak bir baskının yarıda kalmasını ve günlerce süren işin hurdaya çıkmasını önler. Yazıcınızı bu bakım düzeninde tutuyorsanız üretici ağına katılın; parçanızı uğraşmadan bastırmak istiyorsanız teklif alın.