Z ofseti ayarı: doğru ilk katman kalınlığını bulmak

İlk katman ya tablada yuvarlak, birbirine değmeyen çizgiler bırakıyor ya da tam tersi, nozül plastiği tablaya bastırıp ezilmiş, kenarları kalkık bir yüzey çiziyor. Tabla temiz, sıcaklık doğru, ama ilk katman bir türlü oturmuyor. Çoğu zaman sorun tek bir sayıdadır: nozül ucunun tablaya uzaklığı, yani Z ofseti (Z offset).

Kısa yanıt: tablayı temizle, ilk katman testini başlat, baskı sürerken nozülü yavaş yavaş yaklaştır ya da uzaklaştır ve karar için sayıya değil yüzeye bak. Aşağıda belirtileri nasıl okuyacağını, Prusa’nın ve Klipper’ın yolunu ve sık yapılan hataları bulacaksın. Donanımla ilgili diğer ayarlar için bakım ve kalibrasyon rehberi sayfasına bakabilirsin.

Neden Z ofseti ayarlanır?

Prusa ilk katman kalibrasyonunu nozül ucu ile baskı yüzeyi arasındaki mesafeyi ayarlamak olarak tanımlıyor. Hedef, ekstrüde edilen plastiğin tablaya yapışması ve hafifçe ezilmiş görünmesidir. Klipper ise sensörlü yazıcılarda aynı kavramı şöyle tanımlıyor: sensörün z ofseti, sensör tetiklendiği anda nozül ile tabla arasındaki mesafedir. Yani yazıcı tablayı sensörle bulur, ama nozülün o noktadan ne kadar aşağıda ya da yukarıda olduğunu ofset söyler.

Ofset bir kez doğru ayarlanınca kendiliğinden bozulmaz; onu bozan, mesafeyi değiştiren bir değişikliktir. Prusa, fabrikada monte edilmiş yazıcıların zaten ayarlı geldiğini ve kalibrasyonun asıl olarak kit montajından ya da nozül değişiminden sonra gerektiğini söylüyor. Ayrıca ekstruder yükseltmesi, eksenlerde çalışma ve yazıcıyı yeni bir yere taşımak da tekrar sebebidir. Klipper tarafında hareket sistemindeki, sıcak ucun konumundaki ya da sensörün yerindeki her değişiklik sonucu geçersiz kılar.

Belirtiler iki yöne ayrılır. Prusa’ya göre nozül fazla yüksekse çizgi yuvarlak görünür ve testin sonundaki karede çizgiler arasında boşluk kalır. Nozül fazla alçaksa çizgi yassılaşır, karede çizgiler arasında sırtlar oluşur ve kenarlar yukarı kıvrılabilir; dokulu levhada filament kenarlarda kalkabilir. Doğru ayarda yüzey düzdür: boşluk da sırt da yoktur.

Adım adım çözüm

1. Tablayı temizle. Prusa kalibrasyondan önce levhanın temizlenmesini istiyor. Kirli yüzey doğru yükseklikte bile tutmaz ve seni yanlış yöne ayar yapmaya iter.
2. İlk katman testini başlat. Prusa yazıcılarda kalibrasyon, XYZ kalibrasyon sihirbazının son adımında ya da ekran menüsünde Calibration altından açılır ve yazıcı zikzak bir desen basar.
3. Baskı sürerken nozül yüksekliğini değiştir. Prusa’da düğme saat yönünün tersine çevrilince nozül tablaya yaklaşır ve değer sıfırdan uzaklaşır. Küçük adımlarla ilerle, her değişikliğin çizgiye etkisini bekle.
4. Kararı görüntüye göre ver. Yuvarlak çizgi ve boşluk görüyorsan yaklaştır, yassı çizgi ve sırt görüyorsan uzaklaştır. Prusa sayıya tek başına güvenmemeni, görsel kontrolün şart olduğunu söylüyor.
5. Klipper kullanıyorsan sensör ofsetini kalibrasyon komutuyla bul. Klipper belgelerine göre yazıcıyı eve gönder (home), kafayı tablanın ortasına yakın bir yere getir ve sensör kalibrasyon komutunu çalıştır. Araç önce sensörle yoklar, kafayı kaldırır, nozülü yoklama noktasının üstüne getirir ve elle yoklamayı başlatır. Nozül-tabla aralığını kâğıt testiyle ölç, konumu kabul et ve sonucu yapılandırma dosyasına kaydet. Komut adları adımların altında.
6. Her levha için ayrı değer tut. Prusa’ya göre düz, saten ve dokulu levhaların kalınlıkları farklıdır; her biri kendi kalibrasyonunu ve profilini ister.

Klipper’da bu adımın komutları sırasıyla PROBE_CALIBRATE, konumu almak için ACCEPT ve dosyaya yazmak için SAVE_CONFIG. Nozül yoklama noktasının üstüne gelmiyorsa ABORT ile çık ve önce sensörün XY ofset kalibrasyonunu yap.

İpuçları

• Fazla alçak nozül donanıma zarar verir. Prusa nozülü fazla alçağa ayarlamanın çelik levhaya zarar verebileceğini ve bu hasarı üreticinin karşılamadığını açıkça uyarıyor. Fazla alçak ayar filamenti o kadar inceltir ki sıcak uç tıkanabilir; parça da tablaya fazla yapışıp esnek levhayı bozabilir.
• Nozül tablaya değiyorsa ofseti değil sensörü düzelt. Prusa’ya göre nozül tablaya değiyorsa seviyeleme sensörünün tutucusunda biraz aşağı alınması gerekebilir; ardından ilk katman kalibrasyonunu yeniden yap.
• İyi ilk katman tutmuyorsa sorun başka yerdedir. Prusa, ilk katman iyi göründüğü hâlde tutunma zayıfsa nedenin büyük olasılıkla kirli levha, baskı ayarları, tabla seviyelemesi ya da eksik ekstrüzyon olduğunu söylüyor. Bu durumda ilk katman rehberine geç; nemli filament de eksik ekstrüzyon yaratır (filament kurutma).
• Klipper’da tabla eğimini değiştirdiysen yeniden ölç. Klipper belgelerine göre sensörün X ya da Y ofseti varsa tabla vidalarını ayarlamak ya da Z_TILT_ADJUST, QUAD_GANTRY_LEVEL, DELTA_CALIBRATE çalıştırmak sonucu geçersiz kılar; ardından BED_MESH_CALIBRATE ile ağı da yeniden al.
• Sensörün tekrarlanabilirliğini sına. Klipper’a göre yoklama aralığı 25 mikronun (0,025 mm) üstündeyse sensör tipik tabla seviyelemesi için uygun değildir; ofsetle uğraşmadan önce sensörü düzelt.
• Sıcaklık yanlılığını hesaba kat. Klipper, sıcaklığa bağlı sapmayı ölçerken hep aynı sıcaklıkta yoklamayı ve o sıcaklığa ulaştıktan sonra birkaç dakika beklemeyi öneriyor.

Sayılar neden yanıltır?

Z ofsetini bir forumdan aldığın sayıyla ayarlamak cazip gelir, ama Prusa bunun neden işe yaramadığını açıklıyor: sıfır noktası seviyeleme sensörünün (P.I.N.D.A. ya da SuperPINDA) konumundan gelir ve her yazıcıda farklıdır. Prusa kendi i3 yazıcıları için yaygın bir aralık veriyor (-0,400 ile -1,500), ama aynı modelden iki yazıcı bile bu aralığın farklı yerlerine düşebilir. Bu yüzden sayı ancak görsel kontrolle birlikte anlamlıdır.

Ölçerek kısayol aramak da işe yaramaz. Prusa basılmış ilk katmanı kumpasla ölçmeyi önermiyor; tek bir katman yaklaşık 0,2 mm’dir ve karar yine yüzeyin görünüşüne göre verilir. Bunun yerine nozül ile levha arasındaki aralığa gözle bakmayı tamamlayıcı bir kontrol olarak öneriyor. Prusa ayrıca sıfıra biraz yaklaşmanın, yani nozülü hafifçe kaldırmanın, bazen tutunmayı iyileştirebildiğini not ediyor; “ne kadar alçak o kadar iyi” doğru değil.

Klipper tarafında sayıların kendisi de sınanabilir. Belgelere göre normal minimum-maksimum sapma yaklaşık bir Z adım mesafesi ya da en çok 5 mikron (0,005 mm) kadardır. Adım mesafesi rotation_distance / (full_steps_per_rotation * microsteps) ile hesaplanır; yazıcının yapılandırmasındaki değerlerle kendi yazıcının bu sınırını bulabilirsin. Tekrarlanan yoklamalar bu sınırın çok üstünde dağılıyorsa sorun ofsette değil sensörün kendisindedir; Klipper böyle bir sensörü tipik seviyeleme için uygun saymıyor. Konum yanlılığını denetlerken tablanın farklı noktalarında bulunan z ofsetlerinin yayılımı 25 mikronu aşıyorsa sensör tipik seviyeleme için uygun sayılmaz; bu karşılaştırma sürerken SAVE_CONFIG çalıştırılmaz.

Doğru Z ofseti ilk katmanı, ilk katman da baskının geri kalanını taşır. Bu ayar, kalibrasyon zincirinin sıfırıncı halkasıdır; sonrası için kalibrasyonların doğru sırası yazısına bak. Yazıcın ilk katmandan son katmana tutarlı basıyorsa üretici ağına katıl ve çevrendeki baskı taleplerine teklif ver.